2017 – NAGORE REGIL – Samuel Pierpont Langley

Biografia

 Langley modeloa, 1/4 eskalan, 1896

 Hegaldi proba Potomac ibaian, 1903

 Manly eta Langley

Samuel Pierpont Langley Roxburyn jaio zen, Massachusettsen (AEB), 1834ko abuztuaren 22an.

Boston Latin Schoolen graduatu zen eta Harvard College Observatoryn laguntzaile izan zen. Geroago, matematikako katedra eman zioten AEBtako Ontzigintza Akademian. 1867an, Alleghenyko Behatokian eta astronomiako irakasle Pittsburghen, Pennsylvanian. 1891 arte aritu zen bertan, 1887an, Smithsonian Institutionen hirugarren idazkari izan baitzen. Hango Behatoki Astrofisikoaren sortzaile izango zen Langley.

1881ean, Bolometroa asmatu zuen[1] eta eguzki-espektroko eremu infragorriko irradak neurtu zituen tresna horren bidez.

1886an, eguzki-fisikari eginiko ekarpenak kontuan harturik, AEBtako Zientzia Akademia Nazionalaren Henry Draper domina eman zioten. 1890ean, Frank Washington Veryrekin batera, Pittsburgheko Allegheny Behatokiko infragorrien gaineko ikerketak argitaratu zituzten eta negutegi efektuaren gaineko lehen kalkuluak egiteko erabili zituen Svante Arrheniusek.

Aerodinamikaz ere arduratu zen, eta zenbait hegaldi labur egiteko aukera eman zion aeroplanoa egin zuen 1896an.

Resultado de imagen de Samuel Pierpont Langley

Abiazioa

Langley aireak baino gehiago pisatzen zuen lehen tresna hegalaria egiten saiatu zen. Haren modeloek hegan egin zuten, baina, Wright anaienak baino askoz ere xumegoak izan baziren ere, pilotatutako bi hegaldi saiakerek kale egin zuten.

Banda elastikoek bultzaturiko planeadore eta aeroplanoekin hasi zen esperimentatzen Langley, hegazkina mugitzen duen energia banda horien tortsioan biltzen zelarik. Ez zen teknika hori erabilita zegoen Alphones Pinaudek lortutako emaitzetara iritsi, baina aurrera jarraitu zuen hala ere. Errotatzen zuen beso bat eraiki zuen, Wright anaien tunel aerodinamikoaren antzera, bere tresnak probatzeko xedean. AEBtako Defentsa Departamentuak 50.000 dolarreko beka bat eman zion eta Smithsonian Institution-ek, berriz, 20.000 dolarrekoa, tripulatutako aeroplanoa garatu eta lurrun eta gasolinazko motordun modelo handiago batzuekin jarraitu ahal izateko. Nolabaiteko aurrerapena lortu zuen, alanbrez eginiko ereduen egonkortasuna eta bultzada frogatuz. Finantziazioan laguntzeko eskaintza ere egin zien Wright anaiei, baina haiek ez zuten onartu.

Fuselajea egiten ari ziren bitartean, barne-errekuntzako motorraren garapena motor fabrikatzaile bati azpikontratatu zioten. Fabrikatzaileak porrot egin zuen potentzia eta pisu espezifiko hura zuen motorra egitean, baina Langleyk kontratatuta zuen Manly ingeniariak diseinua bukatzea lortu zuen. Motor berriak Wright anaienarenak baino potentzia gehiago eskaintzen zuen kiloko. Ez zen Langleyren lana, egia esan, baina bere bultzada esanguratsua izan zen abiazioaren esparruan[2].

Bere makina pilotatuak alanbrezko egitura zuten bi hego pare zituen, tandem eran (bata bestearen atzean) kokatuta. Bai pendize eta baita bira egiteko kontrolak zituen, baina ez inklikanazioa eta, horretarako, pisua orekatzeko ahaleginean ibili behar zuen egokia zen angelua lortzeko. Wright anaiak haize bortitzaren aurka egingo zuen aeroplano arin eta bizkorraren bila ibili baziren, Langley Potomac ibaian ibili zen istripuei ekiditeko ahaleginetan. Katapulta bat behar zuen jaurtiketarako eta aireontziak ez zuen lurreratze-trenik, aurreikusita baitzegoen hegaldiak uretan amaitu behar zuela. 1903ko abenduaren 7 eta 8ko porroten ondoren, proiektua bertan behera geratu zen. Hala ere, diseinu gehienak oso-osorik jasoko zituzten ibaitik.

Langleyren aireontzia eraldatu zuten eta, 1914an, Glenn Curtissek pilotatzea lortuko zuen, alferrik izan bazen ere, Wright anaiei patentean aurrea hartu nahian. Langleyk ez zuen Wright anaien berrikuntza parekatzeko modurik aurkitu: pilotoaren zamak maniobra zezakeen aireontzi handiegi hori kontrolatzeko era. Egia da, era berean, Langleyk bere patrozinatzaileei informe eta proposamen ez gutxi aurkeztu beharrean izan zela, Wright anaiak horrelako oztoporik ez zuten bitartean, bere diru propioa baitzuten eta askatasun osoz burutzen zituzten ikerketak.

Errekonozimenduak

  • Langleyren izena abiazioarekin erlazionatutako elementu ugari izendatzeko erabili da:
    • Langley domina
    • NASAren Langley X-43A Hyper-X
      Resultado de imagen de samuel pierpont langley vs wright brothers
    • NASA Langley Research Center (NASA LaRC), Hampton, Virginia
    • Langley Air Force Base
    • Langley Memorial Aeronautical Laboratory
    • USS Langley (CV-1)
    • USS Langley (CVL-27)
  • II. Mundu Gerran, SS Samuel P. Langley zamaontzia
  • Langley bat Eguzki erradiazioa neurtzen duen unitatea da
  • Langley Ilargi-kraterra[3]
  • Langley asteroidea (3866)

Erreferentziak

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Samuel Pierpont Langley Aldatu lotura Wikidatan
Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif
Advertisements

2017 – AIORA ZURUTUZA – Johanna Spyri

Johanna Spyri
Johanna-spyri.jpg
Bizitza
Jaiotza Hirzel1827ko ekainaren 12a
Herrialdea  Suitza
Heriotza Zürich1901eko uztailaren 7a (74 urte)
Hobiratze lekua Friedhof Sihlfeld
Familia
Aita Johann Jakob Heusser
Ama Meta Heusser-Schweizer
Familia
Hezkuntza
Hizkuntzak alemana
Lanbidea
Lanbidea idazlea, eleberrigilea eta haur literaturaren idazlea
Lan nabarmenak Heidi
IMDb nm0819983
Resultado de imagen de Johanna Spyri

Johanna Spyri edo Johanna Louise Heusser jaiotzez (Hirzel, Zurich Kantoia, 1827ko ekainaren 12aZürich, 1901eko uztailaren 7a) idazle suitzar emankorra izan zen.

Landa giroan jaio eta hazita, hainbat uda igaro zuen Chur (Grisonia) hiriko inguruetan, non eta geroago Heidi bere lan ezagunenaren pasarteak kokatuko baitzituen.

« Maienfeld hiri zahar eta irrikortik mendi-bide bat hasten da, zelai berde eta baso trinko artetik, bailara menperatzen duten Alpe handien oinetaraino heltzen dena. Bertatik, mendi-bidea gailurreraino igotzen hasten da, bazka belardi eta usain-belarren barrena.  »

Deskribapen poetiko honen bitartez, hasten da egilearen lanik famatuena; mundu guztiko, generazio ezberdineko haurrek gozatu duten lana alajaina: Heidi.

Biografia

 Johanna Spyri, 1870

 Johanna Spyri, 1890

Johanna Spyri Hirzelen jaio zen Zurich Kantoia, 1827ko ekainaren 12an. Johanna Louise Heusser zuen benetako izena Zürich hiritik 11km-tara dagoen herrixkan jaio zen neska hark. Hirzel mendiaren muinoan kokaturik dagoen herrixka da. Bertara iristeko pinuz osaturiko baso luzeak zeharkatu behar dira; hauek amaitzean, belardia fruta-zuhaitzez inguratua dago. Herrixkan loreak non-nahi daude, etxeak txikiak eta erosoak dira eta gehienek dute baratzea eta lorategia.

Gurasoak Johaann Heusser medikua eta Meta Sebweizer poeta izan zituen eta bikotearen laugarren alaba izan zen. Oraindik zutik dirauen etxe zuria Hirzel herrixkaren kanpoaldean kokatzen da, mendien bide aldapatsuak hasten diren lekuan. Etxearen leiho altuenetik pinuak eta Zürichko aintzira ikusten dira. Idazlea haur sentikorra izan zen, musikarekiko, hegaztiekiko eta bere inguruko loreekiko izugarrizko zaletasuna adierazten zuena.

Johanna eta bere anai-arreben lehenengo eskola, hasiera batean ereiteko lurretan kokaturik zegoen aletegi bat izandakoa zen. Neskatilaren lehen irakasleak ez zuen trebezia handirik erakutsi, haren lotsa alferkeriarekin nahastu baitzuen, eta etengabe umilatzen zuen ikaskideen aurrean. Honek ondorio larri bat izan zuen, Johannaren gurasoek eskolaz aldatu baitzuten alaba, harrixkako beste eskola batera bidaliz neskatila. Eskolak apaizaren etxean ematen ziren.

14 urte zituela, Zürichera joan zen bizitzera bere izebarekin; bertan bi ikasturtez hizkuntza atzerritarrak ikasi zituen eta, aldi berean, pianoa jotzen ikasi zuen. Ondoren, urtebete igaro zuen Suitzako Yverdon-les-Bains udalerriko barnetegian. Neskatilaren musikarekiko zaletasuna nabaria zen. Pianoa oso gogoko zuen, arparen soinua entzun zuen arte. Egun batean, Johanna eta Netti Fries, bere laguna, hiriko kaleetatik zibiltzala, erakus-leiho batean arpa bat ikusi zuten. Hura erostea erabaki zuten, baina, ez zuten nahikoa diru. Neskatilek aurrezkiak elkartu eta instrumentua erosi zuten. Arazoa arpa non gorde zen; beraz, honi aurre egiteko, gazteek bi astez behin instrumentua etxez trukatzea erabaki zuten; horrela ez zen inongo arazorik egongo. Honenbestez, Johannak instrumentu zail baina oso ederra zen hura jotzen ikasi zuen, bere ametsa betez.

Sei urtez, 1845tik 1852ra, Johanna bere ahizpa txikien irakasle izan zen, eta asirako denbora irakurtzen igaro zuen. Ekintza honen bitartez, emakumearen adimen intelektuala eta espirituala indartzen joan zen. Oporretan, bere naturarekiko afizioa zela medio, Churreko eskualdera joaten zen. Lur hauek, ondoren Heidi istorioan islatuko zituen.

1852an bere bizia guztiz aldatuko zen. Theodorrek, Johannaren anaiak eta medikuntza ikasleak, lagun bat zuen, zuzenbidea ikasten ari zena, Bernard Spyri. Confederated Newspaper egunkarian egiten zuen lan eta editore postua zuen. Anaiaren bitartez ezagutu zuten elkar eta maitemindu eta ezkondu egin ziren. Behin betiko Zürichera mugitu ziren.

Emakumeak zuen aisirako denboran, bakarrik ez sentitzeko eta bereziki jaioterriko lurren oroimina burutik ezabatzeko, lagun talde batekin, literatura eta arte talde batean murgildu zen. Ekintza hauek ez zioten asko lagundu eta denbora igaro ahala gaixo erori zen, izugarrizko depresioan. Johannaren sentimendu hau ere ondoren Heidiren istorioan islatuko zuen: haurrak Suitza utzi eta Frankfurtera mugitu behar duenean, aire garbitik eta haizea eta pinu hostoek sortutako soinutik hurrun. Dolentzi hau bere semearen jaiotzarekin gainditu zuen, Bernhard, 1855ean.

1868tik aurrera, Spyri jauna hiriko kontularia bilakatu zen. Behar berriak eta beste talde sozial batzuekin erlazionatu beharrak, senar-emazteak Zürichko erdialdera mugitu ziren, lakutik gertu zegoen etxe batera. Haurra, ikasketa musikaletan murgildu zen eta biolin-jotzaile ona bilakatu zen. Etxean amarekin duoak egiten zituen: piano eta biolinarekin. Garai honetan hasi zen Johanna Heidi idazten, Gurutze Gorriarentzat diru laguntza lortzeko helburuarekin. Lehen liburua 1871an argitaratu zuen, Ein Blatt auf Vrony’s Grab. Liburua J. S. (Johanna Spyri) inizialekin sinatu zuen soilik.

1870ean, Johannak 43 urte zituen eta Europa Frantzia-Prusia Gerra jasaten ari zen; bere semeak momentu gozoak igarotzeko aukera izan zezan, idazleak bere haurtzarako momentuak lumaz idatzi zituen; horrela, Alpeetan aitona zaharraren etxean bizi zen neskatila umezurtzaren istorioak irudikatu zituen, Heidi ipuina sortuz. Hamar urte geroago argitaratuko zen, 1880an, eta egilearen izenarekin: Johanna Spyri.

1872 eta 1873 bitartean lan gehiago sortu zituen, gai nagusi batez elkartuak zeudenak: aspaldian bizitako gertakizunak, haurtzaro eta nerabezarokoak.

1879tik aurrera denboraldirik emankorrena izan zen, Heidi argitaratzeaz gain, 5 urteetan 20 bat liburu idatzi baitzituen.

1884 idazlea betirako markatuko zuen urtea izan zen; semea hil zitzaion, gaixotasun luze baten ondorioz eta, ondoren, bikotekidea. Hau guztia dela-eta, Johanna bakarrik geratu zen bizian. Etxez aldatzea erabaki zuen, erdialdera eta, bakarrik ez sentitzeko, iloba bat joan zen berarekin bizitzera. Hortik aurrera, idazleak hainbat ekintza karitatibo egin zituen. Idazten jarraitu zuen, ilobak -semearekin egin izan zuen bezala- literaturaz eta momentuaz goza zezan.

43 urte besterik ez zuen alargun geratu zenean: Johanna Spyri lasai bizi izan zen Zürichen, mendetan bizi ziren haurrei buruzko ipuinak idatziz, haien ohitura eta eskuz eginiko jostailuekin; gainera, istorio hauetan agertzen ziren haurrek animalia eta paisaiarekin hitz egiteko joera zuten. Emakumearen azken urteetan, 1886tik 1901era, 48 ipuin idatzi zituen. Mende berriaren lehen hilabeteetan oporrak hartu zituen, bere nekea oso handia baitzen. Alpeetako toki ezberdinetara joan zen, Italiako iparraldera iritsiz eta sartu-irten bat ere egin zuen Lémango lakuan.

Johannaren lanak munduan zehar ospea hartzen hasi zirenean, idazlea oso ezaguna egin zen. Argitaratzaile, kritiko etab., lan egiteak emakumeak jendearekin kontaktuan egotea ekarri zuen. Idazleak nahiago zuen hori sahiestu, ez baizizkion bere barne sentimenduak munduari adierazi nahi.

Zürichen hil zen, 1901eko uztailaren 7an.

Suitzak benetako harrotasuna sentitzen du Johanna Soyri eta bere lanekiko; hainbat alditan goraipatu dute, postal, txanpon eta zigiluak eginez. Heidi pertsonaiak idazleak berak baino ospe handiagoa lortu zuen eta suitzar haurrentzako literaturako pertsonaia ezagunena dela esan dezakegu. Gainera, irudi ezagun bat izateaz gain, Heidiren ipuinak ohiturak erakusten ditu eta lurraldeko natura eta paisaiak ere islatzen ditu aldi berean.

Bibliografia

  1. Ein Blatt auf Vrony’s Grab (1871)
  2. Nach dem Vaterhause! (1872)
  3. Ihrer Keines vergessen (1872)
  4. Verirrt und gefunden (Aus dem Leben) (1872)
  5. Aus früheren Tagen (1873)
  6. Heimathlos (1878)
  7. Aus Nah und Fern (1879)
  8. Verschollen, nicht vergessen. Ein Erlebnis, meinen guten Freundinnen, den jungen Mädchen (1879).
  9. Heidi’s Lehr- und Wanderjahre (1880)
  10. Im Rhonethal (1880)
  11. Aus unserem Lande (1880)
  12. Am Sonntag (1881)
  13. Ein Landaufenthalt von Onkel Titus (1881)
  14. Heidi kann brauchen, was es gelernt hat (1881)
  15. Kurze Geschichten für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben (1882)
  16. Wo Gritlis Kinder hingekommen sind (1883)
  17. Zwei Volksschriften (1883)
  18. Gritlis Kinder kommen weiter (1884)
  19. Aus dem Leben eines Advocaten (1885)
  20. Kurze Geschichten für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben. Zweiter Band (1886)
  21. Was soll denn aus ihr werden? Eine Erzählung für junge Mädchen (1887)
  22. Ariel die Meerjungfrau (1887)
  23. Arthur und Squirrel (1888)
  24. Aus den Schweizer Bergen (1888)
  25. Was aus ihr geworden ist? Eine Erzählung für junge Mädchen (1889)
  26. Einer vom Hause Lesa. Eine Geschichte für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben (1890)
  27. Volksschriften von Johanna Spyri. Zweiter Band (1891)
  28. Schloss Wildenstein (1892)
  29. Die Stauffer-Mühle (1901)

Ikus, gainera

Kanpo loturak

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Johanna Spyri Aldatu lotura Wikidatan
Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif

2017 – MADDI IZAGIRRE – Henri Giraud

Henri Giraud
Henri Giraud 1943Jan19.gif
Frantziako Nazio Biltzarreko kidea
Bizitza
Izen osoa Henri Honoré Giraud
Jaiotza Paris1879ko urtarrilaren 18a
Herrialdea  Frantzia
Lehen hizkuntza frantsesa
Heriotza Dijon1949ko martxoaren 11 (70 urte)
Hobiratze lekua vault of Governors
Hezkuntza
Heziketa Ecole Spéciale Militaire de Saint-Cyr
Hizkuntzak frantsesa
Lanbidea
Lanbidea politikaria, ofiziala eta militarra
Lantokia(k) Paris
Jasotako sariak
Zerbitzu militarra
Adar militarra Frantziako Lurreko Armada
Gradua Army General
Gatazka Lehen Mundu Gerra
Bigarren Mundu Gerra

Henri Giraud (Paris, Frantzia, 1879ko urtarrilaren 18aDijon, Frantzia, 1949ko martxoaren 11) Frantziako Armadako jenerala izan zen. I. Mundu Gerran borrokatu zuen eta II. Mundu Gerran ere bai, VII. armadako eta, ondoren, IX. armadako buru izan zelarik. 1940an, alemaniarrek preso hartu zuten, baina 1942an ihes egin zuen Königsteindik. Ipar Afrikako frantses tropen buru izan zen 1942ko azaroan eta, Darlan hil zutenean (1942ko abendua), Aljeriako agintaritza hartu zuen. De Gaulle jeneralarekin zituen tirabirak gorabehera, Aljerian sortu zen Frantziako Askatasun Nazionaleko Batzordeko lehendakari izan zen harekin batera (1943ko ekaina). Baina De Gaullek gaina hartu zion eta lehendakaritza utzi behar izan zuen (1943ko azaroa), armadako komandante kargua ere utzi zuelarik (1944ko apirila). Hala ere, Ipar Afrikan armada bat eratu zuen, Juin jeneralarekin batera, eta, AEBn laguntzaz, Tunisiako garaipena, Korsikaren liberazioa eta Italian lehorreratu zen frantses armadaren antolamendua berak egin zituen neurri handi batean.

Biografia

Henri Giraud Parisen jaio zen, Frantzian, 1879ko urtarrilaren 18an. Aita ikatzaren salerosketan aritzen zen eta, 1898tik 1900era bitartean, École Militaire de Saint-Cyr-en ikasi zuen. Ondoren, frantziar armadan sartu zen, 1914ra arte Iparraldeko Afrikan soldadutza egin zuelarik; urte horretan, Frantziara itzularazi zuten I. Mundu Gerran borrokatu zezan. Gerra garaian, abuztuan, atzeman egin zuten, baina bi hilabete geroago ihes egin eta Frantziara itzuli zen Herbehereetan zehar. Geroago, Giraud, Konstantinoplan egon zen soldadutzan Louis Franchet d’Espèrey jeneralaren agindupean. 1933an, Marokora bidali zuten Rifeko matxinoen aurka borrokatzeko. Abd el-Krim atzeman ondoren, Ohorezko Legioko kide izendatu eta geroago komandante egin zuten Metzen.

Harrapaketa eta ihesa

 Giraud, preso zegoen garaian

II. Mundu Gerra hasi zenean, Giraud, Gerrako Kontseilu Nagusiko kidea zen eta desadostasunak izan zituen Charles de Gaullerekin ibilgailu blindatuen erabileraren inguruan zituen taktikak zirela-eta. 1940ko maiatzaren 10ean, Herbehereetara bidali zutenean, armadaren VII. taldeko Komandante bilakatu zen, horrela, maiatzaren 13an alemaniar tropak atzeratu ahal izan zituen Bredan, nahiz eta hildako asko izan ziren. Ondorioz, VII. Armadak IX. Armadarekin bat egin behar izan zuen.

Ardenetan zehar alemanen erasoa geldiarazten saiatzen ari zen bitartean, maiatzaren 19an, alemaniar tropek atzeman zuten Wassignyn. Aginte garrantzitsua zuen frantses jeneral bat zenez, Gestapok kartzelaratu egin zuen Königsteinen, Dresdenetik gertu, garai hartan, segurtasun handiena zuen espetxe gisa erabiltzen baitzen kartzela hura hierarkia altuko gerra-presoentzat.

Bi urte baino gehiagoz egon zen bere ihesa arreta handiz planeatzen; alemana ikasi zuen eta bere inguru gertuko mapa bat buruz ikasi zuen jasotzen uzten zioten posta-paketeetatik lortzen zituen alanbreak bildumatzen zituen bitartean. 1942ko apirilaren 17an Giraudek ziegako barroteak puskatzea lortu zuen eta kable luze bat osatuz espetxetik ihes egin zuen ia 40 metroko altuera zuen tontor arrokatsu batean jaitsiz[1].

Ihesaren ostean, bere bibotea erabat moztu zuen ez nabarmen geratzeko eta Bad Schandaura bidaiatu zuen bertan britaniar SOEko kontaktuarekin elkartzeko. Hainbat trikimailu erabili ondoren, bidaiari arrunt bat balitz bezala alemaniar trenetan ihes eginez, Suitzako mugara heldu, herrialdea oinez zeharkatu eta, azkenean, Vichyko gobernura iritsi zen[2].

Kooperazioa Aliatuekin

 Charles de Gaulle eskuinean. Henri Giraud, Roosevelt eta Churchill 1943an

Segituan Frantzia osoak izan zuen Girauden ihesaren berri. Heinrich Himmlerrek hau hiltzeko agindua eman zion Gestapori eta Pierre Laval Alemaniara itzul zedin ohartarazten saiatu zen. Giraudek bere babesa azaldu zien Pétaini eta Vichyko gobernuari, baina uko egin zion alemanekin elkarlanean aritzeko eskaerari. Arrazoi honengatik, bat etorri zen aliatuen lehorreratzea Ipar-Afrikan egitearekin, baina operazio hartako komandante bera izateko eskaera egin zuen. Azkenean, Giraudek Aljeriara bidaiatu eta 1942ko azaroaren 7an Seraph izeneko britaniar urpekoan bidaiatu zuen Gibraltarrera, bertan Dwight David Eisenhower jeneralarekin elkartzeko. Eisenhowerrek, King-Pin izengoitia ezarri zionak[3], Zuzi Operazioaren ondoren frantses tropak Aljerian, Marokon eta Tunisian zuzentzeko eskatu zion Alemaniaren aurkako borroka berrabiarazteko estutu zitzan, baina Henrik desengainu handia hartu zuen berak operazio osoa zuzentzea espero baitzuen eta ez kideak armetatik jabetuaraztea soilik. Uko egin zion segituan Aljerrera joateari non Frantziako Erresistentziak itxaroten zion eta Gibraltarren geratu zen azaroaren 9ra arte. Horrela, Frantziako Erresistentziak, 1942ko urriaren 23an, Cherchellen Mark W. Clark aliatuen taldeko jeneralarekin eginiko akordio sekretuekin bat etorririk, Zuzi Operazioa burutzea erabaki zuen kontuan hartu gabe.

1942ko azaroaren 8an, Erresistentziak estatu-kolpe bat eman zuen. inguru Gaizki hornitutako 400 gizonek, gauean zehar kostako artilleria eta tropa kolaborazionistak indargabetu, Aljerreko puntu estrategiko gehienak hartu eta Vichyko gobernuko buruzagi zibil eta militar gehienak atxilotu zituzten, modu horretan, egun horietan Aljer bisitatzen zebiltzan Alphonse Juin jeneralaren eta François Darlan almirantearen boterea baliogabetuz. Tropa aliatuek Aljer okupatu zuten eta Juinek eta Darlanek su-etena eska zezaten lortu zuten, Vichyko gobernuak ezarritako politika neutralean jarraitzeari uko eginez. Gainera, kolpistekin bat egiteari ezetza eman zien ontziak hondoratu egin zituzten.

Hitler haserre bizian jarri zen estatubatuarren lehorreratzearen hasieraz jakin zuenean eta frantsesek Iparraldeko Afrikan aurka egiteko zuten nahia zalantzan jarriz, Wehrmachtek Frantziako hegoalde osoa okupa zezan agindu zuen oraindik alemaniarren tropengandik libre baitzegoen 1940az geroztik.

Bestalde, Eisenhower Darlanek bere burua Ipar eta Mendebaldeko Afrikako gobernadore militar izendatu izanaren alde agertu zen. Ekintza honek Charles de Gaulle jenerala, Frantziako Indar Askeko buruzagi nagusia, haserrarazi zuen bera Darlanen boterea onartzera ukatu baitzen iraganean Vichyko gobernuari izan zion leialtasuna zela eta. Azaroaren 9ko arratsaldean, Giraud Aljerrera iritsi zen, baina bere presentziak eta nazien aurka borrokatzera animatzeko emandako hitzaldiak ez zuten espero zen ondoriorik izan; horregatik, hurrengo egunean, bat etorri zen Darlan, Iparraldeko Afrikako Frantziako Armadako komandantea, mendean hartzearekin.

Darlanek Vichyko gobernuak erabilitako legean mantendu zituen eta talde degaullisten ekintza politikoak onartzeari uko egin zion. Azken egoera hau, ordea, Frantziako Erresistentziak ezin izan zuen onartu. Ondorioz, 1942ko abenduaren 24ko arratsaldean zehar, Ferdinand Bonnier de la Chapelle 22 urteko monarkiko frantsesak, Darlanen Aljerreko bulego zentralean agertu eta bi aldiz tirokatu zuen.

Almirantearen hilketaren ondoren, Giraudek aliatuen babesa jaso zuen, nahiz eta estatubatuarrak haserrarazi zituen Zuzi Operazioan zehar Eisenhowerren tropei laguntza eman zien Frantziako Erresistentziako hainbat lider atzemateko agindua eman zuenean, inongo kexarik gabe Robert Murphy Roosevelten ordezkariaren aldetik.

Giraudek 1943an Etxe Zurian egindako batzarrean parte hartu zuen Roosevelt, Churchill eta de Gaullerekin batera. Geroago, negoziazio zailen ostean, Vichyko hitleriar legeen abolizioa eta Aljeria iparraldeko kontzentrazio-esparruetan zeuden presoak askatzea onartu zituen. Henri Giraud eta Charles de Gaulle Comité français de la Libération Nationaleko (CFLN) eta Frantziako Indar Askeko presidentekide bilakatu ziren. Bien bitartean, AEBk Giraud De Gaulle bezain bitarteko pertsonalista ez izatea espero zuen CLNF zuzentzeko garaian.

Botere politikotik urruntzen

Hala ere, De Gaullek bere posizio politikoa finkatu zuen Girauden kontura, bera baino jakitunagoa baitzen egoera politikoaren inguruan eta, gainera, bere mugimendu politiko propioa ere bazuen. Giraudek, ordea, bere aginterako itxaropen guztiak bere eginkizun apolitikoetan bakarrik ezarriak zituen militar profesional gisa. Britaniarren eta estatubatuarren aurrean ere indarra galdu zuen Korsika inbaditzeko zituen asmoak azken minutura arte ezkutatu izanagatik. Irailaren 13an Giraudek Korsikako lehorreratzea zuzendu zuen Front National, joera komunista zuen bertako erresistentzia taldea, hornituz. Egoera honek Charles de Gaulleren kritikak eragin zituen.

Ordurako De Gaulleren jarraitzaileek, hobeto antolatuak, Iparraldeko Afrikako frantziar administrazioko ia postu politiko nagusi guztiak okupatuak zituzten Giraud armadarengan zuen agintera soilik atxikitzen zelarik eta horretan lagunduko zion tresna politikoa falta zuelarik. De Gaulleren aldeko mugimenduarekin izan zituen gatazketan, Giraud, galtzaile atera zen eta presidentekidetza galdu zuen 1943ko azaroan.

Aliatuek Giraudek bere inteligentzia-sare propioa mantentzen zuela jakin zutenean De Gaulleren zerbitzuei konpetentzia eginez, CFLNk Iparraldeko Afrikako Frantziako Indarren komandanteburu postutik kendu zuen. Giraudek uko egin zion armadako Ikuskatzaile Jeneral postuari, non botere eraginkor osoaren falta zuen eta erretiratzea erabaki zuen. 1944ko abuztuaren 28an, Aljerian bere aurkaeginiko atentatu batetik bizirik atera zen.

Gerraosteko bizitza

1946ko ekainaren 2an, Giraud, Frantziako Biltzar Konstituziogileko ordezkari izendatu eta Frantziako Laugarren Errepublikako Konstituzioa egiten lagundu zuen. Gerrako Kontseiluko kide gisa mantendu zen eta intsignia bat jaso zuen Alemaniatik egindako ihesarengatik, baina ezin izan zuen gehiago politikaren eraginaz gozatu De Gaullerengatik erabat ordezkatua izan baitzen[4]. Bi liburu argitaratu zituen bere esperientzien inguruan: Mes Evasions eta Un seul but, la victoire: Alger 1942-1944.

Henri Giraud 1949ko martxoaren 11n hil zen Dijonen.

Erreferentziak

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Henri Giraud Aldatu lotura Wikidatan
Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif

2016 – JULENE URRETABIZKAIA – Ivan Brzić

Resultado de imagen de Ivan Brzić

Ivan Brzić

Bizitza
Jaiotza Novi Sad1941eko maiatzaren 28a
Herrialdea Yugoslavia
Heriotza Novi Sad2014ko ekainaren 2a (73 urte)
Lanbidea
Lanbidea futbolaria eta futbol entrenatzailea
Ibilbidea
Taldeak Urteak J G
Flag of None.svg FK Novi Sad 1961-1964
Flag of None.svg FK Željezničar Sarajevo 1964-1964 14 0
Flag of None.svg FK Vojvodina 1965-1972 200 5
Flag of None.svg Jugoslaviako futbol selekzio nazionala 1966-1966 1 0
Flag of None.svg DSV Leoben 1972-1974
Flag of None.svg FC Linz 1974-1977 81 2
Posizio edo espezialitatea Erdilaria

Ivan Brzić, jaiotze izena Ivica Brzić (Novi Sad, 1941eko maiatzaren 28aNovi Sad, 2014ko ekainaren 2a) serbiar futbol jokalari eta entrenatzailea izan zen[1]. Internazionala izan zen UEFA Euro 1968an, Jugoslaviako futbol selekzio nazionalarekin parte hartu zuelarik.

Resultado de imagen de Ivan Brzić

Biografia

Ivan Brzić Novi Saden jaio zen, 1941eko maiatzaren 28an, II. Mundu Gerra garaian. Hilabete batzuk lehenago, Hungariak hartu zuen Novi Sad, erresuma hark, 1941eko hasieran, naziek Jugoslavia hartzen lagundu baitzuen. Beraz, Brzić-en lehen urteak atzerriko militar okupazioaren pean joan ziren.

2014ko ekainaren 2an, gaixotasun luze batek hil zuen Ivan Brzic Novi Saden, Serbian.

Brzić jokalari

Erdilari izan zen eta hainbat ekipotan jokatu zuen, besteak beste hurrengoetan:

Resultado de imagen de Ivan Brzić joven

Brzić entrenatzaile

Entrenatzaile ibilbideari dagokionez, aipagarria da 1983 eta 1987 bitartean, Osasuna zuzendu zuela. Bera entrenatzaile zela, 1984/1985eko denboraldiko ligan talde nafarrak 6. postuan amaitzea eta, lehenbiziko aldiz bere historian, UEFA Txapelketarako sailkatzea lortu zuen[2].

« …Iruñean pasatu nituen 4 urteak nire bizitzako hoberenak izan ziren. Oroimen onak besterik ez ditut gogoan, zuzendaritza, jokalariak, afizioa… Jainkoa banintz bezala tratatu ninduten eta beti eskertuko diet hori. Osasuna klub handia da, ez dago horrelakorik mundu osoan (…)…[3]  »

Beste hainbat talde zuzendu zuen Espainian: Real Mallorca, Real Oviedo edo Hércules FC Alacantekoa[4].

Perun ere izan zen, 1992an, Limako Club Universitario de Deportesren zuzendari eta txapeldun izan ziren urte horretan. Peruko neska batekin ezkondu zen eta bi alaba izan zituen[5].

1993an, emaitza txarrak zirela-eta, bota egin zuten, Sergio Markarián uruguaiarrak ordeztu zuelarik (3-0 emaitzaz irabaziko zuen honek titulua).

1995ean, Alianza de Lima eta 2001ean, Sport Boys del Callao zuzendu zituen. 1999an, berriz, Boliviako Club Blooming de Santa Cruz.

2008ra arte, Fudbalski Klub Vojvodinaren entrenatzaile eta zuzendari teknikoa izan zen, hasi zen lekuan bukatu baitzuen[6].

Erreferentziak

Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif

2016 – NAGORE REGIL – Diego López Pacheco

Diego López Pacheco
DiegoLopezPacheco,CabrerayBobadilla.jpg
Bizitza
Izen osoa Diego López de Pacheco Cabrera y Bobadilla
Jaiotza Belmonte1599ko abuztuaren 16a
Herrialdea  Espainia
Heriotza Iruñea1653ko otsailaren 27a (53 urte)
Familia
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa Salamancako Unibertsitatea
Hizkuntzak gaztelania
Lanbidea
Lanbidea diplomazialaria eta politikaria

Diego López de Pacheco Cabrera Bobadilla, Escalonako dukea, (Belmonte (Cuenca), 1599ko abuztuaren 16aIruñea (Nafarroa), 1653ko otsailaren 27a) espainiar noble eta diplomatikoa izan zen. Escalonako duke, Villenako VII. markesa, Moyako IX. markesa, Xiquenako VII. kondea, San Esteban de Gormazeko X. kondea, Espainiako handia lehen mailan eta Urrezko Ardi-larruaren Zaldun izan zen.

Biografia

Diego López de Pacheco Cabrera Bobadilla Belmonten jaio zen, Cuencan, 1599ko abuztuaren 16an. Iberiar penintsulako familia aristokratikoenetako batean jaio zen Diego. Aita Juan Fernández Pacheco izan zuen, Escalonako V. dukea, eta ama, berriz, Serafina Braganza eta Portugalgoa. Serafina Joan I.a Portugalgoa Pereira y Castro, Braganzako VI. Dukea, eta Katalina Portugalgoa, Portugalgo infanta zena, izan zituen. Juan Manuel Fernández Pacheco bere semea izan zen.

Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen eta hango errektore izatera iritsi zen. Letra-gizona izan zen, baina baita arma-gizona ere, tertzioetan aritu eta koronel izan zelarik.

1620an, bere lehengusua zen Luisa Bernarda de Cabrera y Bobadilla, Moyako VII. markesarekin ezkondu zen. José Isidro López Pacheco y Cabrera Bobadilla (1638 – 1643) izan zuten seme, Moyako VIII. markesa eta San Esteban de Gormazeko XI. kondea. Alargunduta, 1644an, Joana Zuñiga Sotomayorrekin ezkondu zen, Béjargo VII. dukea zen Frantzisko Lopez de Zúñiga y Mendoza eta Ana de Mendoza, Mandas eta Villanuevako dukesaren alaba zena.

  • Juan Manuel Fernández Pacheco, Espainiako handia, Villenako VIII. markesa, Escalonako VIII. markesa, Xiquenako VIII. kondea, San Esteban de Gormazeko XII. kondea eta Moyako X. markesa.
  • Maria Serafina de la Aurora López Pacheco y Portugal.

Erregeordetza

17. erregeorde izan zen Espainia Berrian 1640ko abuztuaren 28tik 1642ko ekainaren 10era arte. Espainia Berrira Juan Palafox euskal apezpiku eta politikariarekin batera iritsi zen, honek Cadereytako markesa zen Lope Díez de Aux y Armendáriz eta Cerralboko markesa zen Rodrigo Pacheco y Osorioren erresidentzia epaiketen ardura zuelarik.

Markesak paper zigiluduna sartu behar izan zuen eta penintsulara bidali behar ziren dirutzak gastatu.

Penintsulan, bere lehengusua zen Joanes IV.a Portugalgoaren koinadua, Medina Sidoniako dukea, altxatu zen Andaluziaren independentzia aldarrikatuz, baina ez zuen arrakastarik izan.

Joanes IV.a Portugalgoa bere lehengusuak Portugalgo independentzia aldarrikatu zuen. Ezinegona eta erregeordearenganako deskonfiantza nagusitu zen penintsulan, haren leialtasuna zalantzan jarriz.

Olivares konde-dukeak iradokita, Juan Palafox obispoa isilean joan zen Mexiko Hirira eta, 1642ko ekainaren 9an bildurik, Diego López Pacheco atxilo hartzeko agindua eman zuen, Churubuscoko komentura lehenengo eta San Martín Texmelucanera gero eraman zuten, bere ondasuna konfiskatuta geratu zirelarik.

Hala ere, ontziteria atera behar zuela-eta, Espainiara itzultzeko modua aurkitu zuen eta Gortera hurbildu zen, erregeari bere kexak azaltzeko. Diruaren zati bat, behintzat, itzuli zioten eta Nafarroako erresumara bidali zuten erregeorde.

Iruñean hil zen, Nafarroan, 1653ko otsailaren 27an.

Aurrekoa
Luis de Guzmán Ponce de León
Nafarroako erregeordea
16491653
Ondorengoa
Diego de Benavides y de la Cueva
Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif

2016 – CAROLINA OJEDA – Frederiko I.a Prusiakoa

Frederiko I.a Prusiakoa
Antoine Pesne; Frederik I von Preußen.jpg
prince-elector
Errege
Bizitza
Jaiotza Königsberg1657ko uztailaren 11
Herrialdea  Alemania
Heriotza Berlin1713ko otsailaren 25a (55 urte)
Hobiratze lekua Berlingo katedrala
Familia
Aita Frederiko Gilen I.a Brandeburgokoa
Ama Countess Louise Henriette of Nassau
Ezkontidea(k) Elisabeth Henriette of Hesse-Kassel
Sophia Charlotte of Hanover
Sophia Louise of Mecklenburg-Schwerin
Seme-alabak
Anai-arrebak
Familia
Leinua Hohenzollern dinastia
Hezkuntza
Hizkuntzak alemana
Lanbidea
Lanbidea politikaria
Jasotako sariak
Sinesmenak
Erlijioa Kalbinismoa
Friedrich I. (Preußen) signature.jpg
Artikulu hau Prusiako erregeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Frederiko I.a».

Frederiko I.a Prusiakoa (Königsberg, 1657ko uztailaren 11Berlin, 1713ko otsailaren 25a) Brandenburgoko hauteslea, eta ondoren Prusiako erregea izan zen 1701-1713 urteetan.

Biografia

Frederiko I.a Prusiakoa (Königsbergen jaio zen, 1657ko uztailaren 11n. Aita Frederiko Gilen I.a Brandeburgokoa izan zuen eta ama, berriz, Louise Henriette Orange-Nassaukoa eta bikotearen hirugarren semea izan zen. Ama Frederiko Henry Orangeko printzea eta Amalia Solms-Braunfelskoaren alaba zen eta, Frederikok, amaren aldetik, Gilen III.a Ingalaterrakoa lehengusu zuen.

Aita 1688ko apirilaren 29an hil zenean, Frederiko izan zuen ondorengo eta Frederiko III.a Brandenburgokoa hauteslea izan zen, Prusiako duke[1].

Hasiera batean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko kide, errege titulua erabili zuen. Enperadoreari lagundu zion Luis XIV.aren eta turkiarren kontra, eta haren ordainetan erregetza eskuratu zuen, Frederiko I.a Prusiakoa izan zelarik ordundik aurrera (ordura arte, Prusiako duke)[2]. Koroa ez zion Eliza Katolikoak emango, Inperiotik kanpo baitzegoen. Horrela, Prusia izan zen erlijio protestantea zuen lehen erresuma.

Ezkontza eta ondorengoak

Frederiko 3 aldiz ezkondu zen.

Erreferentziak

Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif

2016 – MADDI IZAGIRRE – Ana Paulowna Romanova

Ana Paulowna Romanova
Hulst - Portrait of Queen Paulowna.jpg
Bizitza
Jaiotza San Petersburgo1795eko urtarrilaren 18a
Herrialdea  Errusiar Inperioa
Heriotza Haga1865eko martxoaren 1a (70 urte)
Hobiratze lekua Nieuwe Kerk
Familia
Aita Paulo I.a Errusiakoa
Ama Maria Feodorovna
Ezkontidea(k) William II of the Netherlands  (1816ko otsailak 9 –  1849ko martxoak 17)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Leinua Romanov dinastia
Lanbidea
Lanbidea queen consorta
Jasotako sariak
Sinesmenak
Erlijioa Errusiar Eliza Ortodoxoa

Ana Paulowna Romanova (errusieraz: Анна Павловна; San Petersburgo, Errusiako Inperioa, 1795eko urtarrilaren 18aHaga, 1865eko martxoaren 1a) Herbehereetako erregina izan zen Gilen II.arekin ezkondu ondoren. Paulo I.a Errusiako tsarraren eta Maria Feodorovna tsarinaren alaba eta, era berean, Katalina II.a Errusiakoaren biloba zen.

Biografia

 Paulo I.a Errusiakoa eta bere familia

 Gilen II.a eta bere familia

Ana Paulowna Romanova San Petersburgon jaio zen, Gattxina jauregian, 1795eko urtarrilaren 18an. Aita Paulo I.a Errusiakoa izan zuen, Errusiako tsarra, eta ama, berriz, Maria Feodorovna tsarina, jaiotzez, Sophie Dorothea Württembergekoa. Bikoteak 10 seme-alaba izan zituen eta Anaren aurretik beste 7 seme-alaba jaio ziren. Amarekin hazi zen Tsarskoye Selon, Romanov sendiaren udako jauregian, bere bi anaia txikienekin batera, Nicholas (17961855) eta Michael (17981849). Hauxe zen senide guztien zerrenda:

  • Alexandro I.a Errusiakoa, ondorengo tsarra izango zena (17771825).
  • Konstantino Pavlovich Poloniako erregeordea, 1822an ondorengotzarako eskubideei uko egingo ziena (17791831).
  • Alexandra Paulowna Austriako artxidukesa (17831801).
  • Elena Paulowna Mecklemburgo-Schwerineko oinordeko printzesa (17841803).
  • Maria Paulowna Saxonia-Weimar-Eisenacheko Dukesa Handia (17861859).
  • Katalina Paulowna Wurtembergekoa (17881819).
  • Olga Paulowna (17921825).
  • Ana Paulowna, Gilen II.a Herbeheretakoarekin ezkonduko zena (17951865).
  • Nikolas I.a Errusiakoa, Karlota Prusikoarekin (Alejandra Fiódorovna) ezkonduko zena (17961855).
  • Migel Pavlovich, Karlota Württembergekoarekin ezkonduko zena (Elena Pávlovna) (17981849).

Heziketa aberatsa jaso zuen eta atzerriko hizkuntzak eta matematikak ikasi zituen. Horretaz gain, eskulakan eta margoketan oso trebea zen Ana.

Errusia eta Frantzia bakean zeuden une batean, Napoleonek ezkontzeko eskatu zion, baina bai anaia Alexandro I.a Errusiakoa tsarrak eta baita ama Maria Feodorovnak ere ez zuten eskaera hura begi onez ikusi, dukesa handiaren maila jaitsiko zelakoan, enperadorean jatorria ez baitzen noblea. Hori gutxi balitz, erlijioz ere aldatu beharko zuen eta hori ez zuen ondo ikusten Maria Feodorovnak. Azkenean, Napoleon aspertu egin zen zain eta Maria Luisa Habsburgo-Lorenakoarekin, Austriako enperadorearen 18 urteko alabarekin ezkonduko zen.

1816ko otsailaren 21ean, San Petersburgoko Neguko Jauregiko kaperan ezkondu zen Gilen Orangeko printzearekin, geroago Herbeheretako Gilen II.a izango zenarekin. 1840ko urriaren 7an, bere aitaginarreba zen Gilen I.a Herbehereetakoak abdikatu ondoren, herrialdeko erregina ezkontide bilakatu zen.

Bikoteak 5 seme-alaba izan zituen:

  • Gilen III.a Herbehereetakoa (18171890), lehenengo Sofia Wurtembergekoarekin eta, gero, Emma Waldeck-Pyrmontekoarekin ezkonduko zena.
  • Alexandro Sascha (18181848).
  • Enrike Nabigatzailea (18201879), lehenengo Amalia Saxonia-Weimar-Eisenachekoarekin eta, gero, Maria Prusiakoarekin ezkonduko zena; ondorengorik gabe.
  • Ernesto Casimiro (1822).
  • Sofia (18241897), Alexandro, Sajonia-Weimar-Eisenacheko Duke Handiarekin ezkonduko zena.

Herbehereetako Ipar Holanda probintzian dagoen Anna Paulowna herriak, bere omenez darama izena, Paulowniaceae zuhaitz familiak bezala.

Lev Tolstoien Gerra eta Bakea eleberriko pertsonaietako batek ere bere izena darama.

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ana Paulowna Romanova Aldatu lotura Wikidatan
Landereñohttps://i2.wp.com/ticmates.wikispaces.com/file/view/profesora.gif/135367919/profesora.gif